Polskie kolarstwo szosowe ma dłuższą tradycję, niż mogłoby się wydawać patrzącym na międzynarodowe klasyfikacje z ostatnich lat. Zanim Kwiato i Majka stali się rozpoznawalni poza granicami, sukcesy odnosili kolarze, których możliwości ograniczała zimnowojenna polityka i brak dostępu do zawodowych struktur. Mimo to wygrywali z rywalami z całego świata, zdobywali medale olimpijskie i zakładali koszulki, których nikt przed nimi w Polsce nie miał na sobie. Poniżej sześć postaci, które wyznaczyły kierunek polskiej szosy.
Ryszard Szurkowski
Ryszard Szurkowski otwiera listę nie przez przypadek. To on jako pierwszy udowodnił, że polski kolarz może regularnie wygrywać z najlepszymi amatorami świata, choć zawodowe wyścigi Zachodu pozostawały dla kolarzy z bloku wschodniego zamknięte. Miarą klasy były więc starty w Wyścigu Pokoju i imprezach rangi olimpijskiej czy mistrzowskiej. Szurkowski wygrał Wyścig Pokoju czterokrotnie (1970, 1971, 1973 i 1975), zdobył srebrne medale olimpijskie w drużynowej jeździe na czas na 100 km w Monachium (1972) i Montrealu (1976) oraz trzy złota mistrzostw świata amatorów: indywidualnie w Barcelonie w 1973 i drużynowo na czas w 1973 i 1975. W kadrze jego głównym krajowym rywalem był Stanisław Szozda, dwukrotny wicemistrz olimpijski w tej samej drużynie.
Czesław Lang
Czesław Lang nie był mistrzem świata, ale jego najważniejszy wynik, srebro olimpijskie w Moskwie 28 lipca 1980 w wyścigu ze startu wspólnego, zapisał się w historii polskiego kolarstwa. Wyścig wygrał samotnie Siergiej Suchoruczenkow z przewagą prawie trzech minut (2:58), jedną z największych w historii olimpijskiego wyścigu szosowego. Lang dojechał na mecie z tym samym czasem co trzeci Aleksandr Barinow i okazał się lepszy w finiszu. Ma też brąz mistrzostw świata w drużynowej jeździe na czas z 1977 roku (San Cristóbal w Wenezueli) i wiele tytułów mistrza Polski. W 1980 wygrał Tour de Pologne. Jako zawodowiec miał skromniejsze wyniki, ale wygrał m.in. Trofeo Baracchi w 1988 w parze z Piaseckim. Najtrwalszy ślad zostawił jednak jako organizator: wyniósł Tour de Pologne do rangi wyścigu World Tour.
Lech Piasecki
Lech Piasecki był czasowcem w najczystszej postaci, choć jego największy tytuł amatorski, mistrzostwo świata w wyścigu ze startu wspólnego, pochodzi z 1985 roku i z jazdy w peletonie, a nie z czasówki. W tym samym sezonie wygrał Wyścig Pokoju: zwycięstwem w prologu objął prowadzenie i nie oddał koszulki lidera do końca. W 1987 został pierwszym Polakiem, który założył żółtą koszulkę lidera Tour de France, nosił ją po pierwszym i drugim etapie. W Giro d’Italia wygrał pięć etapów (w latach 1986, 1988 i 1989), głównie jazdy na czas, a w dorobku ma też dwa zwycięstwa w Trofeo Baracchi, prestiżowej dwuosobowej czasówce: w 1986 w parze z Giuseppe Saronnim i w 1988 w parze z Czesławem Langiem. W 1988 został też zawodowym mistrzem świata w indywidualnym wyścigu na dochodzenie na torze (5000 m).
Zenon Jaskuła
Zenon Jaskuła zapisał się w historii przede wszystkim jako pierwszy Polak, który wygrał indywidualny etap Tour de France: 16. etap 21 lipca 1993, liczący 230 km z Andory do Saint-Lary-Soulan w Pirenejach. To samo Tour de France przyniosło mu trzecie miejsce w klasyfikacji generalnej, ze stratą 5 minut i 48 sekund do Miguela Induraina oraz 49 sekund do Tony’ego Romingera. Do dziś jest to najlepszy wynik Polaka w historii tego wyścigu, a Jaskuła pozostaje jedynym polskim kolarzem na podium TdF. Wcześniej, w 1988, wywalczył srebro olimpijskie w drużynowej jeździe na czas, a rok później srebro mistrzostw świata w tej samej konkurencji. W 1997 wygrał Volta a Portugal.
Michał Kwiatkowski
Michał Kwiatkowski jest jednym z najbardziej utytułowanych polskich kolarzy zawodowych. Jego przełom nastąpił 28 września 2014 w Ponferradzie, gdzie został mistrzem świata w wyścigu ze startu wspólnego, pierwszym i jak dotąd jedynym Polakiem z tym tytułem wśród zawodowców. Zaatakował kilka kilometrów przed metą i obronił przewagę o jedną sekundę nad Simonem Gerransem. Rok wcześniej zdobył mistrzostwo świata w drużynowej jeździe na czas z ekipą Omega Pharma-Quick Step. Na trasach klasyków wygrał Strade Bianche (2014, 2017), Amstel Gold Race (2015, 2022) i Mediolan-San Remo (2017). O jego starcie w Tour de France 2026 pisaliśmy osobno.
Rafał Majka
Rafał Majka zakończył karierę po sezonie 2025. Jego najważniejszym osiągnięciem jest brązowy medal olimpijski w Rio de Janeiro w 2016 w wyścigu ze startu wspólnego, pierwszy medal polskiego kolarza w olimpijskim wyścigu szosowym od srebra Czesława Langa w 1980. W Tour de France wygrał trzy górskie etapy (dwa w 2014 i jeden w 2015 w Cauterets) oraz dwukrotnie sięgnął po klasyfikację górską, w 2014 i 2016. Dołożył do tego dwa wygrane etapy Vuelta a España (2017, 2021) i trzecie miejsce w klasyfikacji generalnej tego wyścigu w 2015 roku. W 2014 wygrał też Tour de Pologne.
Co po nich zostało
Każda z tych sześciu karier opierała się na innej specjalizacji. Szurkowski wyrósł w amatorskim systemie Wyścigu Pokoju, Lang, Piasecki i Jaskuła przeszli do zawodowego peletonu, a Kwiatkowski i Majka od początku budowali kariery w pełni zawodowo. Rozpad zawodowej grupy CCC po sezonie 2020 zamknął na kilka lat drogę młodym polskim kolarzom do krajowego zespołu najwyższej rangi. Najtrwalszą instytucją, jaką to pokolenie zostawiło, jest Tour de Pologne, wyścig, który Lang przekształcił z imprezy drugiej kategorii w wydarzenie rangi World Tour i który co roku przyciąga do Polski najlepsze ekipy świata.
